Wyspiański Stanisław, ur. 15 I 1869, Kraków, zm. 28 XI 1907, tamże, malarz, dramatopisarz, poeta, inscenizator, reformator teatru.

Był synem rzeźbiarza; 1884/85 i 1887–95 studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (był m.in. uczniem i współpracownikiem J. Matejki) oraz na Uniwersytecie Jagiellońskim; 1890–94 za granicą, głównie w Paryżu, gdzie oddziałała nań sztuka P. Gauguina, nabistów oraz drzeworyt japoński; 1898–99 kierownik graficzny krakowskiego „Życia”; 1898–1905 działał m.in. jako malarz-dekorator i inscenizator w krakowskich teatrach; 1902 został docentem ASP; od 1897 członek Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”, 1902 członek Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana. Ulubioną techniką Wyspiańskiego był pastel (wizerunki dzieci, autoportrety); zajmował się też grafiką (m.in. ilustracje do Iliady Homera, winiety i układy graficzne tygodnika „Życie” oraz wydanych własnych dramatów, fluoroforty). Ważne miejsce w jego działalności, rozpoczętej współpracą z Matejką i J. Mehofferem przy polichromii kościoła Mariackiego, zajmowały projekty witraży i polichromii wnętrz, np. w krakowskim kościele Franciszkanów (1897–1905) oraz niezrealizowane w katedrze lwowskiej (1892–94) i wawelskiej (1900–02). W twórczości plastycznej Wyspiańskiego przeważał portret (np. K. Lewandowskiego, L. Rydla 1898) i pejzaż (m.in. cykl widoków na kopiec Kościuszki 1904–05). Wspólnie z W. Ekielskim stworzył projekt przebudowy wzgórza wawelskiego i uczynienia z niego Akropolis — pomnika dziejów i potęgi Polski (1904–08). Wyspiański opracowywał scenografie do inscenizacji własnych dramatów, projekty dekoracji wnętrz (np. siedziby Towarzystwa Lekarskiego w Krakowie), mebli i tkanin, oraz projekty architektoniczne. Był jednym z twórców programu i praktyki tzw. sztuki stosowanej w Polsce, reformatorem grafiki książkowej; w jego stylu jest widoczny zarówno trwały wpływ Matejki, jak i żywe związki z secesją (dekoracyjność, charakterystyczna giętka i kapryśna linia, stylizacje roślinne) i impresjonizmem.

W dziedzinie literatury stał się największym obok romantyków twórcą dramatu, zwłaszcza tragedii. We wczesnych utworach Wyspiańskiego dominowała problematyka metafizyczna, wyrażająca się m.in. w nawiązaniu do antycznej tragedii i antycznego fatum jako źródła tragizmu (Meleager 1899, wystawiony 1908, Protesilas i Laodamia 1899, wystawiony 1903), ukazanego także w realiach narodowych historii (dramat z dziejów powstania listopadowego Warszawianka, wydane i wystawione 1898) i ówczesnej wsi galicyjskiej (Klątwa 1899, wystawiona 1900). W późniejszej twórczości (od 1900), oprócz wielkiej polemiki politycznej i historiozoficznej ze współczesnością (Wesele, wydane i wystawione 1901, Wyzwolenie, wydane i wystawione 1903), rozwinął nurt filozoficzny i metafizycznej interpretacji dziejów polskich (Legion 1900, wystawiony 1911, Bolesław Śmiały, wydany i wystawiony 1903, Noc listopadowa 1904, wystawiona 1908, Skałka 1907, Zygmunt August 1907 — nieukończony, wydanie zupełne 1930, wystawiony 1932; w pewnej mierze również Akropolis 1904, wystawione 1926), także wątków homeryckich (Powrót Odysa 1907, wystawiony 1917). W Weselu, uznawanym do dziś za największy dramat polski XX w., zabawa weselna gromadząca chłopów i gości z miasta (akcja osnuta na realnym wydarzeniu — ślubie L. Rydla z chłopką z Bronowic, J. Mikołajczykówną) przeobraża się w widowisko wizyjno-symboliczne, w którym następuje szydercza konfrontacja romantycznego mitu gotowości do powstania z niedojrzałością ówczesnego społeczeństwa. W Wyzwoleniu przeciwstawił Wyspiański współczesnym mitom ideowym i politycznym, zwłaszcza romantycznemu mesjanizmowi i  „tyranii” poezji Mickiewiczowskiej, program wyzwolenia Polski jako silnego i „takiego, jak wszędzie”, państwa. W zespole dramatów filozoficznych i historiozoficznych (także w epicko-wizyjnych rapsodach historycznych: Bolesław Śmiały 1900, Kazimierz Wielki 1900 i inne) ośrodkiem problematyki stał się wyrosły z nietzscheanizmu dylemat życia i porządku moralnego. Od buntu wobec idei chrystianizmu (Wyzwolenie), od bezwzględnej apologii życia, mimo związanej z nim zbrodni (Bolesław Śmiały, Skałka), przez próbę pogodzenia pogańskiego „tryumfu życia” z tradycją chrześcijańską (Akropolis) doszedł Wyspiański do równie bezwzględnego ukorzenia się wobec surowego ładu moralnego (Sędziowie, wydane i wystawione 1907), w zgodzie z którym widział szansę wielkości i realizacji racji stanu (Zygmunt August oraz parafraza Cyda P. Corneille’a, wydana i wystawiona 1907).

W teatrze był pionierem antywerystycznych konwencji teatralnych i nowoczesnego pojmowania inscenizacji; był pierwszym inscenizatorem Dziadów A. Mickiewicza (wystawienie 1901, tekst adaptacji scenicznej wydany 1901), w pełnym zakresie swe projekty inscenizacyjne i scenograficzne zrealizował w wystawił Bolesława Śmiałego. Idee teatralne Wyspiańskiego (m.in. wyrażone w studium o Szekspirowskim Hamlecie: The Tragical Historie of Hamlet... świeżo przeczytana i przemyślana... 1905) legły u podstaw rozwoju nowoczesnej sceny polskiej (L. Schiller, hasło „teatru ogromnego”); Dzieła zebrane (t. 1–16 1958–71), Listy zebrane (t. 2, cz. 1–2 1979, t. 1, cz. 1 1994); wybory: Dramaty (1955), Poezje (1957); Kalendarz życia i twórczości S. Wyspiańskiego 1898–1907 (1995).

Pozycje tego autora w naszej księgarni:

Wyniki wyszukiwania
Znaleziono 6 pasujących rekordów dla kryteriów wyszukiwania
Wesele, Wyspiański Stanisław
Audiobook Wesele Audiobook (płyta CD)
14,00 zł 12,60 zł
Wesele, Wyspiański Stanisław
Wesele
16,90 zł 13,20 zł

Wesele, jedno z najbardziej znanych dzieł Stanisława Wyspiańskiego, polskiego dramaturga, poety, malarza i grafika, ukazuje się w wersji ... więcej

Koniec XIX wieku - w galicyjskim zaciszu Polacy powoli przywykają do tego, że ich kraju nie ma na mapach Europy. Nie wszyscy się z tym pogodzili ... więcej

Wesele, Wyspiański Stanisław
Wesele
18,90 zł 14,70 zł
Wesele, Wyspiański Stanisław
Wesele
19,90 zł 15,50 zł

Wesele w serii Kolorowa Klasyka to najpiękniejsze kolorowe wydanie tej powieści na rynku! Książka zawiera wspaniałe, barwne ilustracje ... więcej

Wesele w serii Kolorowa Klasyka to najpiękniejsze kolorowe wydanie tej powieści na rynku! Książka zawiera wspaniałe, barwne ilustracje ... więcej

Wesele, Wyspiański Stanisław
Audiobook Wesele Audiobook (płyta CD)
27,90 zł 25,10 zł
Wesele z opracowaniem, Wyspiański Stanisław

Jak mogli czuć się Polacy w czasach, kiedy na mapach Europy Polski nie było już od bardzo wielu lat? Możemy dzisiaj próbować ... więcej

Koniec XIX wieku - w galicyjskim zaciszu Polacy powoli przywykają do tego, że ich kraju nie ma na mapach Europy. Nie wszyscy się z tym pogodzili ... więcej

Towar czasowo niedostępny
 
 
 

Newsletter

Newsletter
Zapisz Wypisz

Klikając "Zapisz" zgadzasz się na przesyłanie na udostępniony adres e-mail informacji handlowych, tj. zwłaszcza o ofertach, promocjach w formie dedykowanego newslettera.

Płatności

Kanały płatności

Księgarnia Internetowa "Po Schodkach" akceptuje płatności:

  • płatność elektroniczna eCard (karta płatnicza, ePrzelew)
  • za pobraniem - przy odbiorze przesyłki należność pobiera listonosz lub kurier